Spór o skład i kierownictwo Trybunału Konstytucyjnego
Stan obecny
Na 1 listopada 2026 roku dwa ośrodki podają, że kierują Trybunałem Konstytucyjnym. 30 października Anna Korwin-Piotrowska ogłosiła miesięczną przerwę w czynnościach Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego i wskazała siebie jako osobę zastępującą prezesa, jako sędzię z najdłuższym stażem. Święczkowski tej decyzji nie uznaje. 31 października wyszły dwa sprzeczne zarządzenia o organizacji pracy, w tym dni wolne 3–6 listopada po stronie Święczkowskiego. Zgromadzenie Ogólne zwołane na 3 listopada jeszcze się nie odbyło. Prezydent Karol Nawrocki odebrał ślubowanie tylko od części osób wybranych przez Sejm w 2026 roku.
O co chodzi?
25 czerwca 2015 roku Sejm przyjął ustawę o Trybunale Konstytucyjnym z przepisem przejściowym na miejsca zwalniane jeszcze w tym roku. 8 października, przed wyborami parlamentarnymi, Sejm VII kadencji wybrał pięcioro następców. Kandydatów zgłaszały Platforma Obywatelska, Polskie Stronnictwo Ludowe i Sojusz Lewicy Demokratycznej. Prawo i Sprawiedliwość głosowało przeciw wszystkim.
Nie cała piątka była wybrana „na zapas”. Wyrok K 34/15 z 3 grudnia 2015 roku uznał podstawę wyboru następców sędziów, których kadencja upływała 6 listopada, za zgodną z konstytucją. Na te miejsca Sejm wybrał Romana Hausera, Krzysztofa Ślebzaka i Andrzeja Jakubeckiego. Tę samą podstawę uznał za niezgodną z konstytucją wobec następców sędziów, których kadencja upływała 2 i 8 grudnia. Na te miejsca wybrano Bronisława Sitka i Andrzeja Sokalę. Sentencja nakłada na prezydenta obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm. Andrzej Duda nie odebrał ślubowania od nikogo z październikowej piątki.
25 listopada 2015 roku nowy Sejm przyjął pięć uchwał o braku mocy prawnej tamtego wyboru. Wyrok K 34/15 opisuje je jako pozbawione skutku dla samego wyboru: część oświadczenia, część niewiążącej rezolucji. 2 grudnia Sejm wybrał własną piątkę. Mariusz Muszyński, Lech Morawski i Henryk Cioch mieli objąć miejsca z 6 listopada, już ocenione jako obsadzone. Julia Przyłębska i Piotr Pszczółkowski mieli objąć miejsca z grudnia, przy których wyrok zamykał wybór dokonany przez poprzedni Sejm. Określenie „dublerzy” dotyczy tej trójki listopadowej, nie Julii Przyłębskiej.
W nocy z 2 na 3 grudnia Andrzej Duda odebrał ślubowanie od czworga. Julia Przyłębska złożyła ślubowanie 9 grudnia. Rankiem 3 grudnia Andrzej Rzepliński nie dopuścił zaprzysiężonych do orzekania, dopóki nie będzie jasne, czy wybór jest ważny. Wyrok K 35/15 z 9 grudnia podważył podstawę ponownego wyboru na miejsca z 6 listopada.
Ogłaszanie wyroków
22 grudnia 2015 roku Sejm uchwalił nowelizację ustawy o Trybunale. 9 marca 2016 roku wyrok K 47/15 uznał ją w całości za niezgodną z konstytucją z powodu wadliwej procedury. Premier Beata Szydło odmówiła ogłoszenia wyroku. 11 sierpnia 2016 roku wyrok K 39/16 uznał za niekonstytucyjny przepis, który nakazywał prezesowi dopuścić do orzekania osoby wybrane na miejsca uznane wcześniej za obsadzone. Ogłoszenia odmówiono także temu wyroku. Oba ukazały się w Dzienniku Ustaw 5 czerwca 2018 roku, z adnotacją, że rozstrzygnięcie wydano z naruszeniem przepisów ustawy o Trybunale i że dotyczyło aktu, który utracił moc.
Zbigniew Ziobro był wtedy ministrem sprawiedliwości i prokuratorem generalnym. Wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka opisuje odmowę ogłoszenia jako decyzję prezesa Rady Ministrów, nie jako osobną decyzję ministra.
27 kwietnia 2016 roku prokuratura odmówiła wszczęcia śledztwa o nieogłoszenie wyroku K 47/15. 13 października 2016 roku Sąd Rejonowy dla Warszawy-Śródmieścia uchylił tę decyzję. 15 listopada 2016 roku wszczęto śledztwo o niedopełnienie obowiązku ogłoszenia orzeczeń przez prezesa Rady Ministrów i osoby z Rządowego Centrum Legislacji. 10 lutego 2017 roku śledztwo umorzono. Prokurator przyjął, że nieopublikowanie wyroków nie było działaniem na szkodę interesu publicznego. Beaty Szydło nie przesłuchano. Raport zespołu prokuratorów ze stycznia 2025 roku ocenia to umorzenie jako niepełne i wskazuje, że sprawę należy podjąć na nowo. Raport nie jest postanowieniem o wznowieniu.
W listopadzie i grudniu 2016 roku Sejm przyjął nowe ustawy o Trybunale, w tym przepisy wprowadzające stanowisko sędziego pełniącego obowiązki prezesa. 19 grudnia skończyła się kadencja Andrzeja Rzeplińskiego. 20 grudnia Andrzej Duda powierzył Julii Przyłębskiej pełnienie obowiązków prezesa, a Henryk Cioch, Lech Morawski i Mariusz Muszyński zostali dopuszczeni do orzekania. 5 lipca 2017 roku Mariusz Muszyński został wiceprezesem.
Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 roku datuje powierzenie Julii Przyłębskiej funkcji prezesa na 21 grudnia 2016 roku. Stwierdza, że wybór odbył się bez wymaganej uchwały Zgromadzenia Ogólnego i że sześcioletnia kadencja prezesa upłynęła 21 grudnia 2022 roku. Sama uchwała jest stanowiskiem Sejmu. Nie jest wyrokiem, który by tę funkcję wygasił.
Po śmierci Lecha Morawskiego i Henryka Ciocha na sporne miejsca weszli następcy. Wykaz Sejmu podaje wybór Jarosława Wyrembaka na 26 stycznia 2018 roku. Uchwała z 6 marca 2024 roku wymienia obok niego Justyna Piskorskiego i Mariusza Muszyńskiego jako osoby, które nie są sędziami Trybunału, i zalicza uchwały o ich wyborze do pozbawionych mocy prawnej.
7 maja 2021 roku Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Xero Flor orzekł, że udział Mariusza Muszyńskiego w składzie, który rozpoznawał skargę konstytucyjną spółki, naruszył prawo do sądu ustanowionego ustawą. Wyrok opisuje też oś sporu z lat 2015–2016: ważny wybór trojga sędziów październikowych, wybór grudniowy na miejsca niewakujące i odmowę ogłoszenia dwóch wyroków z 2016 roku.
Uchwała z 2024 roku i rok 2026
6 marca 2024 roku Sejm przyjął uchwałę o usunięciu skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023. Strona Trybunału prowadzi wykaz wyroków z lat 2024–2026, których nie ogłoszono w dzienniku urzędowym. Donald Tusk jest premierem rządu urzędującego w tym czasie. Adam Bodnar był ministrem sprawiedliwości do 24 lipca 2025 roku, a od tego dnia urzęduje Waldemar Żurek.
9 grudnia 2024 roku skończyła się dziewięcioletnia kadencja sędziowska Julii Przyłębskiej. Tego dnia Andrzej Duda powołał na prezesa Bogdana Święczkowskiego, wybranego na sędziego 8 lutego 2022 roku.
19 lutego 2026 roku prezydent Karol Nawrocki zawetował nowelizację ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa i ustawę o rolnikach aktywnych zawodowo. Podpisaną ustawę o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa skierował do Trybunału w trybie kontroli następczej. Komunikat Kancelarii nie opisuje tego weta jako wykonania wyroku Trybunału.
W 2026 roku wykaz Sejmu wymienia osiem wyborów do Trybunału. 13 marca Sejm wybrał sześcioro: Magdalenę Bentkowską, Marcina Dziurdę, Krystiana Markiewicza, Annę Korwin-Piotrowską, Macieja Taborowskiego i Dariusza Szostka. 1 kwietnia Karol Nawrocki odebrał ślubowanie tylko od Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka. 9 kwietnia sześcioro złożyło ślubowanie w Sejmie, z formułą, że robi to wobec prezydenta. Marszałek Włodzimierz Czarzasty należy do partii Nowa Lewica. Uznał procedurę za zakończoną. Kancelaria Prezydenta tego ślubowania nie uznaje.
11 czerwca Sejm wybrał Sławomira Patyrę. 28 lipca złożył on ślubowanie wobec prezydenta, a komunikat Trybunału podał, że został wyznaczony do składów. 4 września Sejm wybrał Macieja Berka. 14 października Maciej Berek złożył ślubowanie w Sejmie. Stanowisko prezydenta: stosunek służbowy sędziego Trybunału nie powstał.
Informacja opublikowana 30 października na stronie Trybunału podaje, że Anna Korwin-Piotrowska zarządziła miesięczną przerwę w czynnościach Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego na podstawie art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych, stosowanego do sędziów Trybunału przez odesłanie. Jako podstawę wskazano między innymi niedopuszczenie od 9 kwietnia 2026 roku do orzekania sędziów wybranych w 2026 roku, którzy złożyli ślubowanie. Ten sam tekst powołuje się na postanowienie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 5 maja 2026 roku. Osobą zastępującą prezesa ma być, według tej informacji, sędzia z najdłuższym stażem: Anna Korwin-Piotrowska, a nie Wojciech Sych.
PAP podaje, że Maciej Taborowski, Magdalena Bentkowska i Maciej Berek potwierdzili to kierownictwo. Profil Trybunału prowadzony przez dotychczasowe kierownictwo nazwał przejęcie strony bezprawnym i napisał, że prezesem pozostaje Bogdan Święczkowski, a wiceprezesem Bartłomiej Sochański. Wieczorem policja zabezpieczała otoczenie budynku. Święczkowski nie został wpuszczony. Trzy osoby, które weszły na teren, zatrzymano. Waldemar Żurek i Anna Korwin-Piotrowska mówili, że policja nie weszła do budynku. Pod Trybunałem byli między innymi Jarosław Kaczyński i Mateusz Morawiecki. Karol Nawrocki przerwał lot do Senegalu, wrócił do Warszawy i spotkał się w Pałacu Prezydenckim ze Święczkowskim.
31 października Anna Korwin-Piotrowska wydała zarządzenie o organizacji pracy: uchyliła wcześniejsze upoważnienia, zaleciła sędziom pracę poza siedzibą i zawiesiła część obowiązków pracowników, z prawem do wynagrodzenia. Bogdan Święczkowski odpowiedział własnym zarządzeniem. Zakwestionował skutek jej decyzji i wyznaczył 3, 4, 5 i 6 listopada dniami wolnymi. Zgromadzenie Ogólne, zwołane na 3 listopada między innymi po to, by uchwalić projekt wydatków, w dniu tego wpisu jeszcze się nie zebrało.
Spór nie sprowadza się do treści jednego wyroku. Obie strony opierają się na ustawach o Trybunale i każda traktuje rozstrzygnięcia drugiej jako pozbawione skutku. Wyroki K 34/15 i K 35/15 rozdzieliły październikowy wybór na część zgodną z konstytucją i część niezgodną. Nie wyznaczyły organu, który zakończyłby późniejszy spór o to, kto dziś jest sędzią i kto kieruje urzędem.
Czego źródła nie potwierdzają
Relacja o przecięciu łańcucha piłą i o wejściu Bogdana Święczkowskiego do budynku nie jest w depeszy PAP użytej w tym wpisie. PAP pisze, że nie został wpuszczony, a Waldemar Żurek i Anna Korwin-Piotrowska mówili, że policja nie weszła do środka.
Gazeta Prawna podała 30 października 2026 roku, że Waldemar Żurek poinformował o wnioskach o uchylenie immunitetu Bogdanowi Święczkowskiemu i Bartłomiejowi Sochańskiemu. Komunikatu prokuratury wśród źródeł tego wpisu nie ma, więc wpis nie podaje liczby wniosków.
Informacja z 30 października powołuje się na postanowienie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 5 maja 2026 roku. Treści tego postanowienia wpis osobno nie sprawdza.
Żadne z użytych źródeł nie rozstrzyga, który z dwóch ośrodków jest jedynym kierownictwem Trybunału. Wpis obejmuje stan przed Zgromadzeniem Ogólnym zwołanym na 3 listopada 2026 roku.
Chronologia wydarzeń
Sejm przyjmuje ustawę o Trybunale Konstytucyjnym. Przepis przejściowy pozwala wybierać następców sędziów, których kadencja kończy się jeszcze w 2015 roku.
Sejm VII kadencji wybiera pięcioro sędziów: Romana Hausera, Krzysztofa Ślebzaka, Andrzeja Jakubeckiego, Bronisława Sitka i Andrzeja Sokalę. Klub Prawa i Sprawiedliwości głosuje przeciw wszystkim.
Sejm VIII kadencji przyjmuje pięć uchwał o braku mocy prawnej wyboru z 8 października. Wyrok K 34/15 opisuje te uchwały jako pozbawione skutku dla samego wyboru.
Sejm VIII kadencji wybiera Mariusza Muszyńskiego, Lecha Morawskiego i Henryka Ciocha na miejsca z 6 listopada oraz Julię Przyłębską i Piotra Pszczółkowskiego na miejsca z 2 i 8 grudnia.
W nocy z 2 na 3 grudnia prezydent Andrzej Duda odbiera ślubowanie od czworga z grudniowej piątki. Andrzej Rzepliński nie dopuszcza ich rano do orzekania, do czasu wyjaśnienia ważności wyboru.
Wyrok K 34/15: wybór następców sędziów, których kadencja upływała 6 listopada, ma zgodną z konstytucją podstawę. Wybór następców na 2 i 8 grudnia tej podstawy nie ma. Prezydent ma obowiązek niezwłocznie odebrać ślubowanie od sędziego wybranego przez Sejm.
Andrzej Duda odbiera ślubowanie od Julii Przyłębskiej. Tego samego dnia zapada wyrok K 35/15, który podważa podstawę ponownego wyboru na miejsca z 6 listopada.
Sejm uchwala nowelizację ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 22 grudnia 2015 roku.
Wyrok K 47/15 uznaje ustawę z 22 grudnia 2015 roku za niezgodną z konstytucją. Premier Beata Szydło odmawia ogłoszenia wyroku.
Prokuratura odmawia wszczęcia śledztwa w sprawie nieogłoszenia wyroku. 13 października 2016 roku sąd uchyla tę decyzję.
Wyrok K 39/16 uznaje za niekonstytucyjny przepis nakazujący prezesowi dopuścić do orzekania osoby wybrane na miejsca, które wcześniejsze wyroki uznawały za obsadzone. Premier odmawia ogłoszenia także tego wyroku.
Prokuratura wszczyna śledztwo o niedopełnienie obowiązku ogłoszenia orzeczeń.
Sejm przyjmuje ustawę o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem oraz ustawę o statusie sędziów Trybunału.
Sejm przyjmuje przepisy wprowadzające obie ustawy. Przepisy te tworzą stanowisko sędziego pełniącego obowiązki prezesa.
Kończy się kadencja prezesa Andrzeja Rzeplińskiego.
Andrzej Duda powierza Julii Przyłębskiej pełnienie obowiązków prezesa. Tego samego dnia do orzekania dopuszczeni zostają Henryk Cioch, Lech Morawski i Mariusz Muszyński.
Śledztwo umorzono. Uzasadnienie: zaniechanie ogłoszenia nie było działaniem na szkodę interesu publicznego.
Prezydent powołuje Mariusza Muszyńskiego na wiceprezesa Trybunału.
Sejm wybiera Jarosława Wyrembaka na sędziego Trybunału. Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 roku zalicza ten wybór do uchwał pozbawionych mocy prawnej.
W Dzienniku Ustaw ukazują się wyroki z 9 marca 2016 roku (poz. 1077) i z 11 sierpnia 2016 roku (poz. 1078), z adnotacją o naruszeniu przepisów ustawy o Trybunale.
Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Xero Flor uznaje, że udział Mariusza Muszyńskiego w składzie Trybunału naruszył prawo do sądu ustanowionego ustawą.
Sejm przyjmuje uchwałę o usunięciu skutków kryzysu konstytucyjnego. Stwierdza, że Mariusz Muszyński, Justyn Piskorski i Jarosław Wyrembak nie są sędziami Trybunału, i kwestionuje obsadę funkcji prezesa.
Andrzej Duda powołuje Bogdana Święczkowskiego na prezesa Trybunału. Tego dnia kończy się dziewięcioletnia kadencja sędziowska Julii Przyłębskiej.
Karol Nawrocki wetuje nowelizację ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz ustawę o rolnikach aktywnych zawodowo. Podpisaną ustawę o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa kieruje do Trybunału w trybie kontroli następczej.
Sejm wybiera sześcioro sędziów: Magdalenę Bentkowską, Marcina Dziurdę, Krystiana Markiewicza, Annę Korwin-Piotrowską, Macieja Taborowskiego i Dariusza Szostka.
Karol Nawrocki odbiera ślubowanie od Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka. Od pozostałej czwórki ślubowania nie odbiera.
Sześcioro wybranych 13 marca składa ślubowanie w Sejmie, z formułą, że robi to wobec prezydenta. Marszałek Włodzimierz Czarzasty uznaje procedurę za zakończoną.
Sejm wybiera Sławomira Patyrę na sędziego Trybunału.
Sławomir Patyra składa ślubowanie wobec Karola Nawrockiego. Komunikat Trybunału podaje, że został wyznaczony do składów orzekających.
Sejm wybiera Macieja Berka na sędziego Trybunału. W wykazie Sejmu jest to ósmy wybór tej kadencji w 2026 roku.
Maciej Berek składa ślubowanie w Sejmie. Stanowisko prezydenta: nie nawiązał stosunku służbowego sędziego Trybunału.
Anna Korwin-Piotrowska ogłasza miesięczną przerwę w czynnościach Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego. PAP: Święczkowski nie zostaje wpuszczony na teren, policja zabezpiecza otoczenie, a trzy osoby, które weszły na teren, zostają zatrzymane.
Anna Korwin-Piotrowska wydaje zarządzenie o organizacji pracy Trybunału. Bogdan Święczkowski kwestionuje jego skutek i wyznacza 3, 4, 5 i 6 listopada dniami wolnymi dla pracowników.
Kto jest zamieszany?
Źródła
- Ustawa z 25 czerwca 2015 roku o Trybunale Konstytucyjnym (otwiera się w nowej karcie)
- Onet o wyborze pięciorga sędziów 8 października 2015 roku (otwiera się w nowej karcie)
- Komunikat Trybunału po wyroku K 34/15 (otwiera się w nowej karcie)
- Wyrok K 34/15 w Dzienniku Ustaw (otwiera się w nowej karcie)
- Wyrok K 35/15 w Dzienniku Ustaw (otwiera się w nowej karcie)
- Tłumaczenie wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Xero Flor (otwiera się w nowej karcie)
- Komunikat Sejmu o uchwale z 6 marca 2024 roku (otwiera się w nowej karcie)
- Wykaz nieopublikowanych wyroków na stronie Trybunału (otwiera się w nowej karcie)
- Komunikat Trybunału o powołaniu Bogdana Święczkowskiego na prezesa (otwiera się w nowej karcie)
- Nota Trybunału o Bogdanie Święczkowskim (otwiera się w nowej karcie)
- Kancelaria Prezydenta o wetach i wniosku do Trybunału z 19 lutego 2026 roku (otwiera się w nowej karcie)
- Komunikat Sejmu o wyborze sześciorga sędziów 13 marca 2026 roku (otwiera się w nowej karcie)
- Kancelaria Prezydenta o ślubowaniu Magdaleny Bentkowskiej i Dariusza Szostka (otwiera się w nowej karcie)
- Komunikat Sejmu o ślubowaniu 9 kwietnia 2026 roku (otwiera się w nowej karcie)
- Wykaz stanowisk obsadzanych przez Sejm, w tym wyborów do Trybunału (otwiera się w nowej karcie)
- Kancelaria Prezydenta o ślubowaniu Sławomira Patyry (otwiera się w nowej karcie)
- Prawo.pl o ślubowaniu Macieja Berka i stanowisku prezydenta (otwiera się w nowej karcie)
- Informacja o przerwie w czynnościach Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego (otwiera się w nowej karcie)
- PAP o wieczorze 30 października 2026 roku pod Trybunałem (otwiera się w nowej karcie)
- Prawo.pl o zarządzeniach z 31 października 2026 roku (otwiera się w nowej karcie)
- Rzeczpospolita o dwóch zarządzeniach dla pracowników Trybunału (otwiera się w nowej karcie)
- Gazeta Prawna o odsunięciu kierownictwa i zapowiedzi wniosków o uchylenie immunitetu (otwiera się w nowej karcie)
- Ministerstwo Sprawiedliwości o objęciu urzędu przez Waldemara Żurka (otwiera się w nowej karcie)
- Raport zespołu prokuratorów o sprawach z lat 2016–2023, styczeń 2025 (otwiera się w nowej karcie)
Zastrzeżenia
Do tego wpisu nie dopisano materiałów w dziale Zastrzeżenia.